Ciesielstwo i murarstwo


Jeżeli kwestionujemy prawdziwość legend o murarstwie z wcześniejszych wieków to nie ulega najmniejszej wątpliwości że byli oni w Oleśnicy przynajmniej od 2 pól. XIX w. Do murarzy żyjących w tym okresie należeli Teofil Zeliaś (1869-1931), Wojciech Dziedzic (1855-1919), Tomasz Strzelecki (1841-1921), Michał Głowacki(1860-1940), Tomasz Siemiński (1854-1933)
W 1885 r. nie stanowili murarze jeszcze przewagi wśród miejscowej ludności: „..Miasteczko z drzewa zbudowane utrzymuje się z uprawy roli...". Jednak już w 1896 r. dominującymi zajęciami „Oleśniaków" są już rzemiosła budowlane:
„..Mieszczanie oleśniccy są bardzo pracowici Część ich zajmuje się malarstwem, część robotą ciesielską, a mała tylko garstka uprawna rolę, lecz i z tych wielu handluje trzodą...".
Pierwszym przedsiębiorstwem budowlanym w Oleśnicy była firma Michała Głowackiego.
Michał Głowacki, prawdopodobnie represjonowany po powstaniu listopadowym, przybył z Galicji (zabór austriacki) i osiadł na stałe w Oleśnicy. Ożenił się z Teklą i wspólnie wychowali cztery córki i dwóch synów. Piastował urząd wójta. Wspólnie z synem Ignacym wybudował „wielką studnię" przy ul. Nadstawie.
Zasługą jego jest rozbudowa kościoła oleśnickiego, przeprowadzona w l. 1886-1896, która nadała świątyni istniejący do dziś styl neogotycki, budowa neogotyckiego kościoła w Połańcu w t.1893-1899, neoromańskiego kościoła w Zborówku k. Pacanowa (t. 1906-1908), nieistniejącej dziś cerkwi prawosławnej w Staszowie, czy wreszcie odbudowa wieży kościoła w Pacanowie, po pożarze w 1906r. Poszerzenie prezbiterium kościoła oleśnickiego zostało dokonane w 1895 r. przez Tomasza Strzeleckiego.
Większość murarzy trudniła się na przełomie XIX/XX w stawianiem domów i budynków gospodarczych po okolicznych miasteczkach (m.in. Stopnica, Kurozwęki, Staszów, Potanieć, Pacanów) i folwarkach (np. Rytwiany, Sichów, Słupa k. Pacanowa itp.).
Na prace murarskie nie byto wówczas takiego popytu jak dziś i wielu murarzy chcąc znaleźć zajęcie musiało chodzić pieszo, z białym workiem  na plecach od wsi do wsi, z miasteczka do miasteczka, cierpliwie czekając aż ktoś najmie ich do roboty.

Tomasz Siemiński, ojciec słynnego Antoniego, znajdował zatrudnienie w majątkach Radziwiłłów (Rytwiany, Sichów, Słupia) i "Popiołów (Kurozwęki, Wójcza) oraz u licznie zamieszkujących okoliczne miasteczka Żydów.
Chociaż na przełornie poprzedniego i obecnego stulecia działalność murarzy oleśnickich ograniczała się do południowych terenów guberni kieleckiej i radomskiej, nie oznacza to jednaki że już wtedy nie byto przypadków emigracji „Oleśniaków” poza ten teren.
Murarz  Daniel Zeliaś (1889-1973), uciekł przed poborem do wojską rosyjskiego przez „zieloną granicę” do Galicji, a stamtąd wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie przebywał do 1922 r., kiedy to powrócił do Oleśnicy. Podczas pobytu za oceanem budował domy mieszkalne w mieście Detroit. Byt to bodaj pierwszy przypadek wyjazdu murarza oleśnickiego (aczkolwiek niedobrowolny) do pracy poza granice Polski.
Innym znanym budowniczym w Detroit - Hamtramck byt Mateusz Lalewicz (1894-1967). Budował kościoły, plebanie i domy zakonne. Zmarł w USA 19 września 1967 r. pozostawiając liczną rodzinę.
Przed I Wojną Światową byty również przypadki pracy murarzy z Oleśnicy w pobliskim Szczucinie, leżącym wówczas już na terenie zaboru austriackiego. W tymże Szczucinie Ludwik Malec wybudował fabrykę nasienną „Udycz”.  Do pracy na tamtym terenie namawiali ,,Oleśniaków” inwestorzy budowlani lub delegowani przez nich agenci. Przyjeżdżali oni do Oleśnicy i tam agitowali murarzy zbierających się na Runku, w karczmie lub koło niej, aby podjęli pracę na oferowanych przez nich budowach.


W 1902 r. Oleśnica posiadała 214 domów i 1500 mieszkańców.
W pierwszym dwudziestoleciu naszego wieku domy Oleśnicy (nawet murowane) byty kryte słomą. Nic też dziwnego, że Oleśnica padała ofiarą kolejnych pożarów w l. 1921 i 1937. Pożar z 1921 roku zmobilizował mieszkańców do powstania Ochotniczej Straży Pożarnej. W1927 roku ukonstytuował się pierwszy zarząd OSP w składzie:
1.    Filip Arro - prezes
2.    Edward Bojakowski - gospodarz
3.    Bartłomiej Zeliaś - skarbnika
i członkowie: Karol Ratusznik, Franciszek Stojak, Jan Płatos, Roman Plato, Henryk Plato, Feliks Plato, Roman Dziedzic, Julian Horążek, Ignacy Plewa, Piotr Poniewierski (1928) .


Bez wątpienia pewnym przełomem dla murarstwa oleśnickiego była I Wojna Światowa, a w jej konsekwencji odzyskanie przez Polskę niepodległości. Okolice Oleśnicy z przygranicznych terenów państwa rosyjskiego, znalazły się w centralnej części odrodzonego państwa polskiego.
Zniknięcie granicy rosyjsko-austriackiej dało możność swobodnego poruszania się po obu stronach Wisty. Generalnie jednaj biorąc zasięg działalności budowlanej ,Oleśniaków” w okresie międzywojennym, z wyjątkiem odosobnionych wypadków, nie wyszedł poza granice województwa kieleckiego, w którym centralnym miejscem ich budów pozostawał powiat stopnicki w obrębie którego leżała Oleśnica. Złożył się na to powolny wtedy proces urbanizacji  i industrializacji kraju.